فاطمه جان احمدى

202

تاريخ فرهنگ وتمدن اسلامى ( فارسي )

نقش‌مايه‌هاى بسيار زيبا و تركيب‌بندى شكوهمند ساخته شد ؛ در اين دو اثر برجسته به خوبى همهء ظرافت استادكاران اندلس به نمايش گذاشته شده است . از ديرباز بافت پارچه‌هاى ابريشمى و منسوجات در شهرهاى اسپانيا مرسوم بود . محققان بر آن‌اند كه بافندگان اسپانيايى در اين عصر تحت‌تأثير سليقه پارچه‌بافى شرقى ، مصنوعات خود را توليد مىكردند . يكى از امتيازات صنعت پوشاك در اين دوره ، استفاده از طرح‌هاى منقوش روى پارچه‌هاى معروف و مصنوعات شرقى ، به منظور متمايز كردن طبقات بالا و رعايت اصل سلسله‌مراتبى افراد جامعه بود . نقوش انسانى روى پارچه‌هاى ابريشمى كه به طرح « بانوان باده‌گسار » شهره است ، « 1 » ابتكارى خودجوش بود كه در تركيب‌بندى جزئيات چين و شكن آستين‌ها و پوشش بانوان و يا آرايش موى آنها با نهايت ظرافت به‌كار برده مىشد . اين دقت و ظرافت پردازش تصويرى ، مؤيد آن است كه طراحان از نقاشىهاى نسخ خطى در پارچه‌بافى بهره مىبردند . اين شيوه اقتباس در استفاده از نقوش چليپايى ، در جامه‌هاى اين دوره و در مشبك‌هاى پنجره‌ها موجود است . يكى از امتيازات مهم هنر امويان اندلس ، معمارى مصور آنهاست كه بعدها به اروپا و كليساى مسيحى راه يافت . احياى سبك صورتگرى شرقى كه تداعىگر هنر باستانى فلات ايران بود ، از طريق هنرمندان اين عرصه به جهان غرب منتقل گرديد . كانون‌هاى مهم فرهنگى - هنرى اسپانيا كه فعالانه اين‌گونه مفاهيم را انتقال مىدادند ، قرطبه ، غرناطه و اشبيليه بودند . دو . معمارى يكى از نمونه‌هاى برجسته معمارى در عصر امويان اندلس ، مسجد قرطبه است . « 2 » اين مسجد كه تاريخ پر فراز و فرودى را پشت سر نهاده ، طى سال‌ها تغييرات بسيارى يافته است . « 3 » به رغم پلان آشفته و نامنظم اين مسجد ، بايد اعتراف نمود كه يكى از شاهكارهاى هنر معمارى اسلامى به شمار مىرود . در كنار نشان‌هاى معمارى پيش از اسلام ، بسيارى از نوآورىهاى اسلامى نيز در ساخت مسجد وجود دارد كه چندان با ويژگىهاى معمارى ساسانى و ايرانى بىارتباط نيست . « 4 »

--> ( 1 ) . قطعه‌اى از اين پارچه در موزه كوپر هويت نيويورك موجود است . ( 2 ) . ريچارد اتينگهاوزن و اولگ گرابار ، هنر و معمارى اسلامى ، ترجمه يعقوب آژند ، ص 175 . ( 3 ) . بنگريد به : همان ، ص 175 و 176 . ( 4 ) . بنگريد به : همان ، ص 177 .